Korea Południowa po raz pierwszy od dekady widzi wyraźne odbicie urodzeń, i właśnie teraz rząd przestaje mierzyć sukces liczbą dzieci. Nowy pięcioletni plan demograficzny, zatwierdzony 27 października, zamiast współczynnika dzietności obiecuje wyższą „satysfakcję z życia”. Koalicja stu osiemdziesięciu organizacji rodzinnych odpowiada, że w strategii ludnościowej zabrakło tego, od czego ludność się zaczyna.
Plan ma oficjalną nazwę First National Population Strategy Basic Plan na lata 2026–2030. Prezydent Lee Jae Myung przedstawił jego założenia 14 października na pierwszym posiedzeniu Population Strategy Committee. To nowe ciało powstało miesiąc wcześniej z przekształcenia działającego od lat Presidential Committee on Ageing Society and Population Policy. Od 2006 roku Korea przyjmowała co pięć lat plany przeciwdziałania niskiej dzietności i starzeniu się społeczeństwa. Nowa ustawa ramowa i nowy plan zastępują je „strategią ludnościową”, która ma nie tylko spowalniać zmiany demograficzne, ale też przygotować państwo do życia z mniejszą i starszą populacją. „Polityka ludnościowa to zadanie, od którego zależy los narodu” – mówił prezydent Lee. Dodał, że kraj potrzebuje „wielkiego zwrotu w kierunku wzrostu jakościowego”, a niska dzietność wynika z otoczenia, w którym ciężar wychowania dzieci spoczywa wyłącznie na jednostkach.
W planie nie ma tego, co było osią wszystkich poprzednich: liczbowego celu dla współczynnika dzietności. Rząd Park Geun-hye zakładał 1,5 dziecka na kobietę, a rząd Yoon Suk Yeola 1,0 do 2030 roku. Wiceprzewodniczący komitetu Kim Jin-oh tłumaczył, cytowany przez „JoongAng Daily”, że zrezygnowano z celu liczbowego, bo „mógłby stanowić obciążenie dla wszystkich”, a współczynnik dzietności to „liczba o poważnych konsekwencjach”. Według portalu NoCut News przyznał, że wewnętrzny cel istnieje, ale „trudno go ujawnić”, a małżeństwo i narodziny dziecka to „najważniejsze sprawy w ludzkim życiu”, których szkoda sprowadzać do liczb. Zapewnił też, że rząd nadal uważnie śledzi comiesięczne dane o urodzeniach.
Miejsce celu dzietności zajęły inne wskaźniki na 2030 rok. Satysfakcja z życia ma wzrosnąć z 6,6 do 7 punktów w dziesięciostopniowej skali, aktywność zawodowa z 71,8 do 74 procent, zatrudnienie młodych z 45 do 50 procent. Ubóstwo osób starszych ma spaść z 35,9 do 30 procent, a odsetek kobiet w wieku 30–44 lat, które przerywają karierę, z 20 do 10 procent. Plan zawiera 118 zadań podstawowych i siedem „zadań-wyzwań”, które wymagają publicznej debaty. Dla rodzin najważniejsze są 571 tysięcy mieszkań publicznych dla młodych, nowożeńców i rodzin z dziećmi oraz jednorazowe świadczenie przy narodzinach, które przy pierwszym dziecku wynosi 10 milionów wonów i rośnie przy kolejnych. Do tego dochodzą zasiłek na dziecko w wysokości 200 tysięcy wonów miesięcznie i świadczenia rodzicielskie dla samozatrudnionych i freelancerów, dotąd pozbawionych takiej ochrony. Państwo ma też zintegrować rozproszoną opiekę nad dziećmi i seniorami w jeden system nazwany „K-care”. Z dokumentów rejestracji urodzeń ma zniknąć oznaczenie dziecka jako „pozamałżeńskiego”, a urodzone w Korei dzieci cudzoziemców mają zostać objęte rejestracją.
Plan powstaje w szczególnym momencie. Według danych Ministry of Data and Statistics w 2025 roku urodziło się w Korei około 254,3 tysiąca dzieci, o 6,7 procent więcej niż rok wcześniej, a współczynnik dzietności wzrósł z 0,75 do 0,80. W 2026 roku wzrost przyspieszył. W pierwszych siedmiu miesiącach przyszło na świat 170 079 dzieci, o 14,7 procent więcej niż przed rokiem. W lipcu urodzenia rosły już dwudziesty piąty miesiąc z rzędu, a miesięczny współczynnik dzietności sięgnął 0,89. Napędza to fala ślubów: w lipcu zawarto o 9,3 procent więcej małżeństw niż rok wcześniej. Dane za sierpień mają zostać opublikowane w najbliższych dniach.
Na tym tle 23 października w budynku National Assembly wystąpiła Federation for Korean Families, koalicja 180 organizacji, którą kieruje Hwang In-ja. Federacja zażądała zmiany planu, zanim zatwierdzi go rząd. „Kiedy zestawiliśmy schemat organizacyjny z obietnicą przekształcenia polityki ludnościowej, rodzin tam nie było” – napisała w oświadczeniu, które cytuje „Korea Times” (tłum. własne). Chodzi dosłownie o strukturę komitetu. Ma on podkomisje do spraw strategii społecznej, strategii gospodarczej, koordynacji i ewaluacji oraz migracji, a nie ma żadnej do spraw rodziny. Federacja chce jej powołania, przywrócenia celów dla dzietności i liczby zawieranych małżeństw, oceny wpływu budżetu na rodziny, ulg podatkowych i mieszkaniowych dla gospodarstw utrzymujących dzieci lub starszych krewnych, wynagrodzenia dla członków rodziny opiekujących się bliskimi oraz rodzinnego rozliczenia podatku. Według dziennika „Asia Today” jej przedstawiciele mówili: „Strategii bez celów nie da się zweryfikować, a za strategię, której nie da się zweryfikować, nikt nie poniesie odpowiedzialności” (tłum. własne). Chcą też, by polityka przesunęła środek ciężkości „z jednostki na rodzinę”.
Ważne jest to, czego Federacja nie żąda. Nie proponuje kar dla bezdzietnych ani moralnych nacisków na młodych. Cele liczbowe mają być powiązane z mieszkaniami, kosztami wychowania, równowagą między pracą a życiem i czasem na opiekę, tak by założenie rodziny było wykonalne, a nie by naciskać na jednostki. Organizacja podkreśla też, że popiera ochronę wszystkich dzieci bez dyskryminacji, w tym tych urodzonych poza małżeństwem. Sprzeciwia się jedynie temu, by definicję rodziny zmieniać decyzjami administracji zamiast ustawą przyjętą po publicznej debacie w parlamencie. Ta obawa ma konkretne źródło. Protestancka Korea Church Federation twierdzi, że podczas uroczystości 14 października prezydent mówił o potrzebie zmiany pojęcia „normalnej rodziny” i rozmowy o „nowych typach rodzin”. Według tej samej organizacji resort do spraw rodziny zapowiada szersze wsparcie dla związków nieformalnych. Zatwierdzony plan przewiduje „wsparcie różnorodności rodzin”, w tym samotnych rodziców i gospodarstw jednoosobowych.
Rząd ma swój argument i opiera się on na dwudziestu latach doświadczeń. Cele 1,5 i 1,0 nigdy nie zostały osiągnięte. W 2023 roku dzietność spadła do 0,72, najniżej na świecie, mimo ogromnych wydatków. Kim Jin-oh przekonuje, że nawet szybkie odbicie urodzeń nie zatrzyma spadku liczby ludności i starzenia się społeczeństwa, bo dziecko urodzone dziś trafi na rynek pracy najwcześniej za dwadzieścia lat. Państwo musi więc równolegle przygotować się na mniejszą populację. Dane wydają się zresztą wspierać tezę, że to nie liczbowe cele przyniosły odbicie. W latach obowiązywania tych celów dzietność spadała, a wzrost przyszedł wraz z liczniejszym rocznikiem trzydziestolatków, falą ślubów odłożonych w pandemii i konkretną pomocą w mieszkaniach dla nowożeńców.
Nie wszyscy eksperci są przekonani. Demograf prof. Cho Young-tae z Seoul National University powiedział dziennikowi „Kyunghyang Shinmun”, że strategię ludnościową można tak nazwać dopiero wtedy, gdy wskazuje konkretne sposoby na wychowanie następnego pokolenia, a takich polityk w planie mu brakuje. Federacja wskazuje, że wskaźniki satysfakcji z życia i aktywności zawodowej nie pokażą, czy ludziom, którzy chcą wziąć ślub i mieć dzieci, rzeczywiście żyje się łatwiej.
Ks. Oh Seok-jun, który kieruje komisją do spraw życia archidiecezji seulskiej, mówił agencji Fides, że niska dzietność to nie jest „tylko kwestia liczb”, a dziecko jest „darem łaski” zrodzonym z miłości mężczyzny i kobiety. W marcu Konferencja Episkopatu Korei wezwała państwo do praktycznego wsparcia, które pozwoli rodzinom z ufnością przyjmować i wychowywać dzieci. W tym miejscu stanowisko Kościoła spotyka się z postulatami Federacji. Liczba urodzeń nie jest celem samym w sobie, ale owocem rodzin, które mają warunki, by się zawiązać i trwać.
Pytanie, które stawia Federacja dotyczy tego, czy można prowadzić politykę ludnościową, w której jednostką odniesienia jest wyłącznie jednostka: jej satysfakcja, jej zatrudnienie, jej ścieżka kariery. Dane z ostatnich dwóch lat podpowiadają coś innego. Koreańskie odbicie zaczęło się od małżeństw, a nie od indywidualnej satysfakcji z życia. Ponad połowa dzieci, o które w zeszłym roku przybyło, urodziła się w ciągu dwóch lat od ślubu rodziców. W planie, który ma odpowiadać na kryzys demograficzny, nie ma jednak podkomisji, która by się tym zajmowała.
Ten spór warto obserwować z Polski. W pierwszych dziewięciu miesiącach 2026 roku urodziło się u nas około 176 tysięcy dzieci, o 6 tysięcy mniej niż przed rokiem, a współczynnik dzietności w 2025 roku wynosił według GUS około 1,07. To poziom, który dekadę temu kojarzyliśmy z Dalekim Wschodem. Korea pokazuje, że cele liczbowe same niczego nie załatwiają. Pokazuje też, że kiedy w polityce ludnościowej zabraknie rodziny, zaczyna się ona zajmować wszystkim, tylko nie tym, skąd biorą się dzieci.