W październiku 2025 roku Komisja Europejska przyjęła dokument COM(2025) 725 final — Strategię Równości LGBTIQ+ na lata 2026–2030. Jest to następca analogicznej strategii z lat 2020–2025 i wyznacza kierunek działań UE w obszarze praw osób LGBTIQ+ na kolejne pięć lat. Pełny tekst dokumentu dostępny jest na stronie Komisji Europejskiej.

Strategia zbudowana jest wokół trzech celów strategicznych: PROTECT (ochrona), EMPOWER (wzmocnienie) i ENGAGE (zaangażowanie). Poniżej przytaczamy — bez komentarza — kluczowe zapisy dotyczące edukacji, zakazu tzw. terapii konwersyjnych oraz narzędzi nacisku na państwa członkowskie.

Edukacja

Strategia zapowiada, że Komisja będzie „ułatwiać wymianę najlepszych praktyk w zakresie bezpiecznej i inkluzywnej edukacji” między państwami członkowskimi. Dokument wskazuje, że „młodzież LGBTIQ+ często doświadcza wielu form dyskryminacji, uprzedzeń i przestępstw z nienawiści”. Komisja zobowiązuje się do finansowania organizacji i projektów działających na rzecz zwalczania „foobii LGBTIQ+” poprzez programy CERV (Citizens, Equality, Rights and Values) oraz planowany program AgoraEU w kolejnych wieloletnich ramach finansowych UE.

Poprzednia strategia (2020–2025) doprowadziła do przyjęcia krajowych planów równości LGBTIQ+ przez 13 państw członkowskich. Nowa strategia wzywa wszystkie pozostałe państwa do przyjęcia takich planów do 2027 roku.

Zakaz „terapii konwersyjnych”

Dokument definiuje „praktyki konwersyjne” jako „głęboko szkodliwe interwencje opierające się na medycznie fałszywym przekonaniu, że osoby LGBTIQ+ są chore, zadające poważny ból i cierpienie oraz powodujące długotrwałe szkody psychologiczne i fizyczne”. Powołuje się przy tym na opinię Niezależnego Eksperta ONZ ds. przemocy i dyskryminacji ze względu na orientację seksualną i tożsamość płciową z 2020 roku.

Komisja zapowiada następujące działania:

  • opublikowanie badania analizującego „charakter, częstość i skutki praktyk konwersyjnych wobec osób LGBTIQ+”,
  • podjęcie „odpowiednich działań” wobec państw członkowskich na podstawie wyników tego badania,
  • promowanie „ustrukturyzowanego dialogu” między państwami za pośrednictwem grupy ekspertów ds. równości LGBTIQ+,
  • uwzględnienie inicjatywy obywatelskiej wzywającej do zakazu terapii konwersyjnych w całej UE — inicjatywa ta zebrała wymaganą liczbę podpisów i oczekuje na rozpatrzenie przez Komisję.

Strategia zaznacza, że „osiem państw członkowskich wprowadziło już zakaz praktyk konwersyjnych” i wskazuje pozostałe jako adresatów planowanych działań Komisji.

Mowa nienawiści i penalizacja

Komisja odnotowuje, że „nie istnieje obecnie żadne unijne prawodawstwo zapewniające ochronę karnoprawną przed przestępstwami motywowanymi orientacją seksualną lub tożsamością płciową” i że w związku z tym „ramy prawne w państwach członkowskich są fragmentaryczne i niespójne”.

W związku z tym dokument zapowiada rozważenie inicjatywy ustawodawczej mającej ujednolicić na poziomie UE definicję przestępstw z nienawiści popełnianych online — na podstawie art. 83 ust. 1 TFUE. Komisja zobowiązuje się do kontynuowania szkoleń policji i pracowników wymiaru sprawiedliwości w zakresie „rozpoznawania LGBTIQ+-fobii w przestępstwach stanowiących zbrodnie z nienawiści”.

Mechanizmy nacisku na państwa członkowskie

Strategia wprost wskazuje, że jej postanowienia są „wiążące dla wszystkich państw członkowskich jako pierwotne prawo UE” na mocy Karty Praw Podstawowych. Komisja zobowiązuje się do „monitorowania zgodności z prawem UE” i deklaruje, że „nie zawaha się podjąć działań” egzekucyjnych wobec państw niespełniających wymogów.

Narzędzia egzekucji wymienione w dokumencie obejmują: postępowania naruszeniowe przed Trybunałem Sprawiedliwości UE, warunkowanie dostępu do funduszy unijnych od przestrzegania wartości z art. 2 TUE, finansowanie przez program CERV i AgoraEU organizacji pozarządowych działających na poziomie krajowym, szkolenia sędziów i policji finansowane ze środków unijnych.

Strategia powołuje się na wyrok TSUE z listopada 2025 roku nakazujący państwom członkowskim uznawanie małżeństw jednopłciowych zawartych w innym państwie UE oraz na wyrok TSUE z kwietnia 2026 roku w sprawie C-769/22 Komisja v. Węgry jako przykłady egzekwowania wartości unijnych wobec państw nieprzestrzegających strategii.

Dane źródłowe przywołane w dokumencie

Strategia opiera się przede wszystkim na danych z trzeciego badania FRA (Agencja Praw Podstawowych UE) z 2023 roku: 37% osób LGBTIQ+ zgłosiło doświadczenie dyskryminacji w ciągu poprzednich 12 miesięcy; 55% zgłosiło nękanie motywowane nienawiścią — wzrost o 18 punktów procentowych od 2019 roku; 24% zgłosiło doświadczenie „praktyk konwersyjnych”. Strategia powołuje się też na badanie OECD szacujące roczne straty PKB w UE związane z dyskryminacją ze względu na orientację seksualną na 89 milionów euro.

Pełny tekst strategii dostępny jest pod adresem: https://commission.europa.eu/strategy-and-policy/policies/justice-and-fundamental-rights/combatting-discrimination/lesbian-gay-bi-trans-and-intersex-equality/lgbtiq-equality-strategy-2026-2030_en

Autor